Μόνιμα πρησμένα πόδια: Είναι λεμφοίδημα ή λιποίδημα; Ποιες είναι οι διαφορές;

Το οίδημα είναι η συσσώρευση υγρού στους ιστούς. Μπορεί να εμφανίζεται στους αστραγάλους, στις γάμπες ή σε ολόκληρο το κάτω άκρο και να είναι εντονότερο προς το τέλος της ημέρας.

Οι συχνότερες αιτίες περιλαμβάνουν:

• Φλεβική ανεπάρκεια: Το αίμα δυσκολεύεται να επιστρέψει από τα κάτω άκρα προς την καρδιά, προκαλώντας πρήξιμο στους αστραγάλους, βάρος, κιρσούς και δερματικές αλλοιώσεις.
• Λεμφοίδημα: Η λεμφική κυκλοφορία δεν διακινεί αποτελεσματικά τη λέμφο από τους ιστούς, με αποτέλεσμα να αναπτύσσεται επίμονο οίδημα.
• Λιποίδημα: Παρατηρείται δυσανάλογη συσσώρευση λιπώδους ιστού, κυρίως στα πόδια και μερικές φορές στα χέρια, συχνά με ευαισθησία και εύκολες μελανιές.
• Άλλες αιτίες: Ορισμένα φάρμακα, αλλά και παθήσεις της καρδιάς, των νεφρών, του ήπατος ή του θυρεοειδούς, μπορούν επίσης να προκαλέσουν πρήξιμο.

Η σωστή αξιολόγηση ξεκινά από το ιστορικό, την κλινική εξέταση και, όταν ενδείκνυται, τον κατάλληλο απεικονιστικό ή εργαστηριακό έλεγχο.

Το λεμφοίδημα εμφανίζεται όταν το λεμφικό σύστημα, το οποίο συμβάλλει στην απομάκρυνση του πλεονάζοντος υγρού από τους ιστούς, δεν λειτουργεί αποτελεσματικά.

Μπορεί να είναι πρωτοπαθές ή να εμφανιστεί δευτεροπαθώς, για παράδειγμα μετά από χειρουργική επέμβαση, ακτινοθεραπεία, τραυματισμό ή βλάβη των λεμφικών αγγείων.

Πιθανά χαρακτηριστικά του λεμφοιδήματος είναι:

• Επίμονο πρήξιμο σε μέρος ή σε ολόκληρο το πόδι.
• Αίσθημα βάρους, τάσης ή δυσφορίας.
• Οίδημα που στα αρχικά στάδια μπορεί να υποχωρεί εν μέρει με την ανύψωση του άκρου.
• Πρήξιμο που μπορεί να περιλαμβάνει και το πέλμα ή τα δάκτυλα.
• Σταδιακή σκλήρυνση ή πάχυνση του δέρματος σε πιο προχωρημένα στάδια.

Το λεμφοίδημα μπορεί να αφορά το ένα ή και τα δύο κάτω άκρα. Η έγκαιρη αναγνώριση βοηθά στην κατάλληλη αντιμετώπιση και στη μείωση του κινδύνου επιπλοκών, όπως οι λοιμώξεις του δέρματος.

Το λιποίδημα είναι μια χρόνια διαταραχή της κατανομής του λιπώδους ιστού. Εμφανίζεται κυρίως στις γυναίκες και συνήθως επηρεάζει συμμετρικά και τα δύο κάτω άκρα. Μπορεί να αφορά τους γλουτούς, τους μηρούς και τις γάμπες, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις επηρεάζονται και τα χέρια.

Τα χαρακτηριστικά που μπορεί να παρατηρούνται είναι:

• Δυσανάλογη αύξηση του όγκου των ποδιών σε σχέση με τον κορμό.
• Συμμετρική κατανομή του λιπώδους ιστού στα δύο πόδια.
• Ευαισθησία ή πόνος κατά την πίεση.
• Εύκολη εμφάνιση μελανιών.
• Αίσθημα βάρους ή τάσης στα άκρα.
• Συχνή διατήρηση της σχετικά φυσιολογικής μορφής των πελμάτων, με εμφανέστερη αύξηση του όγκου πάνω από τους αστραγάλους.

Το λιποίδημα δεν είναι απλώς αποτέλεσμα αυξημένου σωματικού βάρους. Η απώλεια βάρους μπορεί να μην επηρεάζει αναλογικά όλες τις περιοχές που έχουν προσβληθεί.

Σε ορισμένους ανθρώπους μπορεί να συνυπάρχει λεμφοίδημα ή άλλη αιτία οιδήματος. Επομένως, τα χαρακτηριστικά του λιποιδήματος δεν αρκούν από μόνα τους για να αποκλειστεί κάποια άλλη πάθηση.

Τα παραπάνω είναι ενδεικτικά χαρακτηριστικά και όχι διαγνωστικά κριτήρια. Οι δύο καταστάσεις μπορεί να συνυπάρχουν, ενώ το πρήξιμο μπορεί να οφείλεται και σε φλεβική ή άλλη πάθηση.

Η φλεβική ανεπάρκεια είναι μια σημαντική αιτία πρηξίματος στα κάτω άκρα. Εμφανίζεται όταν οι φλεβικές βαλβίδες δεν λειτουργούν σωστά και δυσκολεύεται η επιστροφή του αίματος προς την καρδιά.

Εκτός από το οίδημα, μπορεί να προκαλεί:

• Αίσθημα βάρους ή κόπωσης στα πόδια.
• Επιδείνωση των συμπτωμάτων μετά από πολύωρη ορθοστασία ή καθιστική θέση.
• Κιρσούς και ευρυαγγείες.
• Κνησμό ή αλλαγές στο χρώμα του δέρματος γύρω από τους αστραγάλους.
• Σε πιο προχωρημένες περιπτώσεις, δερματικές αλλοιώσεις ή έλκη.

Η φλεβική ανεπάρκεια μπορεί να συνυπάρχει με άλλες καταστάσεις που προκαλούν οίδημα. Η κλινική εξέταση και, όταν υπάρχει ένδειξη, το triplex φλεβών βοηθούν στη διερεύνηση της φλεβικής κυκλοφορίας.

Μάθετε περισσότερα για το αίσθημα βάρους στα πόδια και τις αιτίες του και τους κιρσούς.

Η διάγνωση βασίζεται στο ιστορικό και στην κλινική εξέταση. Ο γιατρός αξιολογεί πότε ξεκίνησε το οίδημα, αν αφορά το ένα ή και τα δύο πόδια, πώς μεταβάλλεται μέσα στην ημέρα και αν συνυπάρχουν πόνος, αλλαγές στο δέρμα, κιρσοί ή άλλα κλινικά σημεία.

Ανάλογα με τα ευρήματα, μπορεί να χρειαστούν:

• Triplex φλεβών κάτω άκρων, όταν υπάρχει υποψία φλεβικής ανεπάρκειας ή άλλης φλεβικής διαταραχής.
• Εργαστηριακές εξετάσεις, όταν πρέπει να διερευνηθούν συστηματικές αιτίες οιδήματος.
• Εξειδικευμένη αξιολόγηση του λεμφικού συστήματος, όταν υπάρχουν ενδείξεις λεμφοιδήματος.

Δεν υπάρχει ένα απλό τεστ που να διαχωρίζει με βεβαιότητα όλες τις αιτίες πρηξίματος. Η επιλογή των εξετάσεων εξαρτάται από την κλινική εικόνα.

Αν το πρήξιμο επιμένει, επανέρχεται συχνά ή συνοδεύεται από βάρος, πόνο, κιρσούς ή αλλαγές στο δέρμα, είναι σκόπιμο να γίνει ιατρική αξιολόγηση.

Χρειάζεται άμεση αξιολόγηση όταν το ένα πόδι πρήζεται ξαφνικά, ιδιαίτερα αν υπάρχει πόνος, θερμότητα ή ερυθρότητα, επειδή πρέπει να αποκλειστούν σοβαρές αιτίες, όπως η εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση. Αν το πρήξιμο συνοδεύεται από δύσπνοια ή πόνο στο στήθος, αναζητήστε επείγουσα ιατρική βοήθεια.

Το μόνιμο πρήξιμο στα πόδια δεν έχει μία μόνο αιτία. Το λεμφοίδημα αφορά τη λεμφική κυκλοφορία, το λιποίδημα την παθολογική κατανομή του λιπώδους ιστού, ενώ η φλεβική ανεπάρκεια αποτελεί μία ακόμη συχνή αιτία οιδήματος.

Η σωστή διάκριση απαιτεί αξιολόγηση των συμπτωμάτων και, όταν χρειάζεται, στοχευμένες εξετάσεις. Η έγκαιρη διερεύνηση βοηθά να επιλεγεί η κατάλληλη αντιμετώπιση και να αποφευχθούν καθυστερήσεις στη διάγνωση.

Για επίμονο πρήξιμο στα πόδια, η ιατρική εκτίμηση είναι το σωστό πρώτο βήμα.